Le nouveau modle conomique du Maroc

En 2023, le Maroc a franchi un seuil critique lorsque la valeur de ses exportations automobiles a dpass ses recettes issues des phosphates, cette ressource minrale qui avait ancr lconomie du pays pendant au moins un sicle. Contre toute attente, un pays sans ptrole, sans gaz et sans autres atouts miniers vidents tait devenu le ple automobile le plus dynamique de la Mditerrane.

Ce n’était cependant pas un miracle. C’était quelque chose de plus utile : une étude de cas en matière de méthode économique. Lorsque le Maroc a accédé à l’indépendance en 1956, il a hérité d’une administration coloniale conçue pour exploiter les ressources, et non pour développer l’économie. L'accès à l'enseignement supérieur avait été impitoyablement rationné. Seuls 1 395 élèves avaient terminé leurs études secondaires cette année-là, et à peine 2 000 étudiants étaient inscrits à l'université dans tout le pays. Il n'y avait pratiquement pas d'avocats formés pour rédiger des lois, pas d'économistes pour élaborer un budget, et pas d'ingénieurs pour gérer un port.

Le Maroc s’est donc tourné vers le seul groupe que le système colonial n’avait pas songé à restreindre : les médecins. Les médecins ayant étudié en France sont devenus ambassadeurs, ministres, voire premiers ministres. Le pays a bâti son premier État avec ce qu’il avait, et non avec ce qu’il aurait souhaité avoir, et il s’en est tenu à cette approche. La leçon à en tirer n’est pas d’attendre des conditions idéales, mais plutôt de faire de l’improvisation une politique officielle et de réorienter les talents disponibles en conséquence.

Le parcours du Maroc depuis son indépendance ressemble moins à une marche triomphale qu’à un navire qui maintient son cap quelles que soient les conditions météorologiques. Plutôt que d’essayer de naviguer en ligne droite, les dirigeants marocains ont toujours viré de bord et se sont adaptés, sans jamais perdre de vue le prochain point de repère.

Les résultats parlent d'eux-mêmes. Entre 1990 et 2019, le PIB a presque triplé et l'extrême pauvreté a été pratiquement éradiquée. De 2000 à 2017, les revenus par habitant ont augmenté plus rapidement que presque partout ailleurs en Afrique du Nord et au Moyen-Orient. Rien de tout cela n’est le fruit d’un boom des matières premières ou d’une manne étrangère. Au contraire, le Maroc a développé une conception spécifique du rôle de l’État dans l’orchestration du développement économique. Plutôt que de planifier d’en haut ou de se mettre entièrement en retrait, il a établi la partition, apporté les bons instruments et maintenu le tempo.

Par exemple, pour développer son industrie automobile, l’objectif n’a jamais été de construire une seule usine, mais de façonner la chaîne d’approvisionnement nationale. Plutôt que de se contenter d’offrir des allègements fiscaux aux assembleurs étrangers, l’État a structuré l’ensemble de l’écosystème. Un constructeur automobile s'appuierait, par exemple, sur 200 fournisseurs de premier rang, attirant ainsi 1 000 sous-traitants dans la chaîne. En 2023, le secteur employait plus de 200 000 personnes, avec un contenu local dépassant 65 %.

C'est cette même logique qui a guidé le pari énergétique du Maroc. En tant que pays qui importait autrefois 97 % de son énergie, le Maroc n'avait d'autre choix que de considérer le soleil et le vent comme des atouts stratégiques. Aujourd’hui, il abrite l’un des plus grands complexes de concentration solaire au monde et l’un des plus grands parcs éoliens d’Afrique. Le gouvernement visant une part de 52 % d’énergies renouvelables dans le réseau national d’ici 2030, ce qui était autrefois un handicap a été délibérément transformé en un atout majeur.

Le maintien de cette approche sur plusieurs décennies a bénéficié de la continuité au sommet. Le roi Mohammed VI a joué un rôle clé dans l’histoire récente du développement du Maroc, non pas en tant que planificateur omniscient, mais en tant que garant ultime des engagements à long terme et de la stabilité institutionnelle.

Entre autres choses, le roi a réintégré le Maroc au sein de l’Union africaine sans conditions préalables en 2017, transformant une posture défensive vieille de plusieurs décennies en une stratégie continentale. Puis, en 2019, il a publiquement reconnu que le modèle de développement du Maroc avait échoué en matière de justice sociale. À la suite de la mise en place d’une commission nationale qui a consulté plus de 9 700 Marocains à travers le pays, le Maroc s’est engagé dans un nouveau cycle de réformes. Lorsque la Covid-19 est arrivée, le Maroc était prêt à mettre en œuvre l’une des campagnes de vaccination les plus rapides d’Afrique (le roi a été le premier Marocain à se faire vacciner publiquement).

La portée symbolique de ces gestes tient aux fondements institutionnels qu’ils révèlent. Après avoir passé des décennies à instaurer la confiance, les institutions marocaines peuvent se montrer extrêmement efficaces lorsque cela s’avère nécessaire. Elles ont également renforcé le rôle régional du Maroc. Le pays est désormais un investisseur de premier plan en Afrique de l’Ouest, avec des banques, des fournisseurs d’engrais, des opérateurs de télécommunications et des réseaux logistiques répartis sur tout le continent. En septembre 2025, The Economist a publié un titre qui aurait autrefois semblé farfelu : « Le Maroc est désormais une puissance commerciale et industrielle ».

Pourtant, l’empreinte africaine du Maroc reste concentrée, et son économie est loin d’être parfaite. Au niveau national, les 10 % les plus riches gagnent 12 fois plus que les 10 % les plus pauvres. Une génération de jeunes Marocains attend toujours que l’économie travaille pour eux. C’est un problème bien connu. L’Afrique a passé trop de temps à chercher des modèles de développement extérieurs. Les gouvernements ont étudié le miracle asiatique, le pacte social européen et le Consensus de Washington. Chacun promettait une voie vers la prospérité ; aucun n’a tenu ses promesses.

Le Maroc a dépassé cet exercice futile. Il n’offre pas de raccourci, mais une philosophie directrice. La clé est de comprendre ses contraintes et de construire à partir de là où l’on se trouve. Ne vous focalisez pas sur les conditions héritées ou les ressources qui vous manquent. Ce sont les choix que vous faites, cumulés au fil des décennies, qui comptent.

Pendant des siècles, le Maroc a tourné le dos à la mer. Aujourd’hui, il fait face aux deux rives — l’Atlantique et la Méditerranée — et la Coupe du monde de football 2030, co-organisée avec l’Espagne et le Portugal, ne fera que renforcer cette évolution.

Certes, le prochain chapitre soulève des questions difficiles. Bloomberg BusinessWeek a décrit le Maroc comme un « maillon de la mondialisation » – une économie qui absorbe les chaînes d’approvisionnement déplacées par les tensions entre les États-Unis et la Chine –, ce qui implique autant de risques que d’opportunités. Le Maroc doit désormais pérenniser son succès à l’ère des bouleversements technologiques et des chocs externes, et il doit le faire d’une manière qui touche les jeunes Marocains qui attendent toujours leur heure de gloire.

Par Abdelmalek Alaoui

LIRE AUSSI

APPELS D'OFFRES
L’Hebdo - édition du 19/12/2024
Voir tous les Hebdos
Edito
Par KODHO

Pour les humains et pour la plante

La 27ème édition de la Conférence annuelle des Nations unies sur le Climat, la COP27, s'est ouverte il y a quelques jours à Sharm El Sheikh, en Égypte. ...


Lire la suite
JDF TV L'actualité en vidéo
Recevez toute l’actualité

Inscrivez-vous à la Newsletter du Journal d'Abidjan et recevez gratuitement toute l’actualité

토토사이트슬롯사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트링크모음토토사이트바카라사이트No Deposit Free Spins Bonus토토사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트hacklink satış토토사이트바카라사이트카지노사이트Velkomstbonus@BL4CKHatSeo telegram Backlink seoVelkomstbonus@BL4CKHatSeo telegram Backlink seohacklink satışbacklink satışhacklink satışbuy hacklinksbuy hacklinkhacklink satışhacklink panel카지노사이트casibom girişcasibom giriş토토사이트바카라사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트안전놀이터바카라사이트hacklink satışhacklink panel토토사이트토토사이트바카라사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트토토사이트オンラインカジノ토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트안전놀이터토토사이트 & 안전놀이터 추천 2025 | 먹튀없는 메이저사이트 - 카지노사이트 - 검증 리포트토토사이트바카라사이트카지노사이트바카라사이트카지노사이트안전놀이터바카라사이트토토사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트카지노사이트안전놀이터restbetrestbet girişcasibom girişcasibomrestbet girişrestbet메이저사이트슬롯사이트オンラインカジノrestbet girişrestbet카지노사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트토토사이트オンラインカジノ바카라사이트바카라사이트안전놀이터오피사이트토토사이트메이저사이트카지노사이트바카라사이트슬롯사이트바카라사이트슬롯사이트토토사이트토토사이트슬롯사이트주소모음hacklink satışhacklink panelhacklink satışıhacklink alhacklinkbacklink토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트토토사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트안전놀이터토토사이트바카라사이트카지노사이트안전놀이터토토사이트토토사이트안전놀이터메이저사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트토토사이트바카라사이트토토사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트casibom girişcasibomhacklink panelhacklink albacklink satışhacklink satışhacklink satışhacklink panelhacklink satışhacklink panelhacklink satış오피오피사이트오피가이드오피스타오피토토사이트안전놀이터토토사이트메이저사이트메이저놀이터토토사이트카지노사이트토토사이트메이저사이트안전놀이터토토사이트안전놀이터토토사이트토토사이트바카라사이트casibom girişcasibomvaycasino girişvaycasinovaycasino girişvaycasinojojobet girişjojobetjojobet girişjojobet토토사이트restbet girişrestbetjojobet girişjojobetcasibom girişcasibomcasibom mobil girişdeneme bonusu veren sitelergrandpashabet Girişdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusujojobet girişjojobetrestbet girişrestbetvaycasino girişvaycasino토토사이트casibom girişcasibomrestbetmatadorbet girişmatadorbet안전놀이터토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트안전놀이터카지노사이트카지노사이트카지노사이트카지노사이트안전놀이터토토사이트메이저사이트카지노사이트토토사이트토토사이트메이저사이트토토사이트토토사이트메이저사이트토토사이트바카라사이트메이저사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트안전놀이터바카라사이트토토사이트바카라사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트메이저사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트메이저사이트안전놀이터토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트카지노사이트토토사이트토토사이트메이저사이트토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트메이저사이트토토사이트wso shellwso shell githubc99 shellr57 shellIndoSec Shellwhmcs killer토토사이트카지노사이트바카라사이트안전놀이터메이저사이트안전놀이터메이저사이트토토사이트메이저사이트토토사이트메이저사이트카지노사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트카지노사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트토토사이트메이저사이트토토사이트메이저사이트토토사이트hacklink satışhacklink panel토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트jojobet giriş토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트안전놀이터메이저놀이터안전사이트토토사이트안전사이트토토사이트안전놀이터토토사이트토토사이트izmir escortizmir escort bayansakarya escort카지노사이트토토사이트카지노사이트바카라사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트메이저사이트메이저사이트카지노사이트토토사이트메이저사이트안전놀이터카지노사이트 2026토토사이트바카라사이트안전놀이터바카라사이트토토사이트바카라사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트메이저사이트mersin escortsohbet hattısohbet hatlarısohbet hattıadana escortproxy listQR Kod Oluşturucu토토사이트메이저사이트카지노사이트바카라사이트オンラインカジノライブカジノライブカジノオンラインカジノ안전놀이터オンラインカジノライブカジノ토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트Hacklink Backlink => Telegram:@BL4CKHatSeoson depremlerzayıflamakarın kasıyemek tarifleriescort mersinsohbet hattısex telefonuerotik hatlarsex hikayelerimilitary power ranking토토사이트marsbahis토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트바카라사이트토토사이트토토사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트카지노사이트토토사이트토토사이트jojobet토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트카지노사이트토토사이트바카라사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트토토사이트메이저사이트토토사이트เว็บพนันออนไลน์เว็บพนันที่ดีที่สุดฝากถอนไม่มีขั้นต่ำสล็อตเว็บตรง토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트바카라사이트토토사이트hacklink satışhacklink panel토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트카지노사이트토토사이트토토사이트카지노사이트토토사이트Casino Maldivesmaldives betcasino maldives토토사이트mol casinoRony Betmol casinoCasino Maldives토토사이트바카라사이트카지노사이트เว็บพนันออนไลน์สล็อตเว็บตรงmaldives betcasinocasinoonline casinocasino online토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트토토사이트casibom girişcasibomjojobet girişjojobet카지노사이트카지노사이트카지노사이트토토사이트토토사이트casibom girişcasibomistanbul escort토토사이트istanbul escort토토사이트sigarapurocaptain black sigaracavallo sigaradavidoff sigaradjarum sigaraesse sigaraharvest sigarakarelia sigarakeno club sigarakent sigaralucky strike sigaramarlboro sigaramarvel sigaramilano sigaraparliament sigarasenator sigaravogue sigarawinston sigaratoscanello purophillies puroking edward purocohiba purocaptain black purobackwoods puroal capone sigaraheetsterea sigaraneo sigaranuo sigarakent sticksmanchester sigaraOris Pulse Mango Mint SigaraChapman Coffee SigaraAbsinthe Apsinthion Yeşil Peri Alkolmarlboro double fusionkent switch mentollü sigaraparliament night bluesarma tütünpipo tütünütekel 3000Hockey Blue SigaraHockey Double Capsule SigaraRockets Sigara 40george karelias tütünMac Baren Tütün520 Mint MelonCaptain Black Blue Compact SigaraCaptain Black Cherise Sigara VişneCaptain Black Dark CremaCaptain Black Dark Crema SuperslimsCaptain Black GoldCaptain Black Grape Sigara ÜzümCaptain Black RedCavallo Click sigaraCavallo Clip Go Sigara YabanmersiniCavallo Strawberry Sigara ÇilekDavidoff Classic Sigara BurgundyDavidoff Classic Slims Sigara BurgundyDavidoff Gold SigaraDavidoff Gold Slims SigaraDavidoff Magnum ClassicDavidoff Purple GreenDavidoff Purple MistDavidoff White sigaraDavidoff White Superslims SigaraDjarum Black Amethyst SigaraDjarum Black Sigara Karanfil MentholDjarum Black SigaraDjarum Black Supersmoothdjarum cherryDjarum Purple Boost SigaraDjarum VanillaDunhill International Red SigaraHarvest Superslim Coconut Sigara HindistanceviziGeorge Karelias And Sons Smoother TasteKarelia Menthol Slims SigaraKarelia Ome Superslim Menthol SigaraKarelia Ome Superslims Red SigaraKarelia Ome Superslims White SigaraKarelia Ome Superslims Yellow Sigarakent blue 8Kent D Range BlueKent Mix Aroma Sigara Mentol BöğürtlenKent Mix Fresh Sigara LimonKent Switch SlenderLucky Strike Red SigaraMarlboro Double Fusion Summer Sigara KarpuzMarlboro Edge Less Smell Slim SigaraMarlboro Exotic Shufflemarlboro goldMarlboro Red Kırmızı Classic SigaraMarlboro Red Kırmızı Uzun Classic 100s SigaraMarlboro Sol ShuffleMarlboro Touch AquaMarlboro Touch BlueMarlboro Touch GrayMarlboro Vista Blossom FusionMarlboro Winter ShuffleMarvel Apple Mint FusionMarvel Black Red Superslim SigaraMarvel Black Yellow SigaraMarvel Compact Sweet MixMilano 20 Signatures BlackMilano 20 Signatures Red GrapeMilano 20 Signatures WhiteMilano Kings RandomParliament Aqua BlueParliament Midnight BlueParliament Night Blue 100s Sigara UzunParliament ReserveParliament Super Slims 100s Sigarasenator dark cremaVogue Frisson Menthe Superslim SigaraWinston Blue SigaraWinston GrayWinston Slender BlueCamel BrownCamel Deep BlueCamel WhiteCamel YellowChapman Cherry SigaraChapman Classic SigaraChapman Vanilla SigaraChesterfield SigaraEve Sunflower Extra Long sigaralark sigaralm sigaraManchester Amber Crush FusionManchester Green AppleManchester Nano Wild RussetManchester ChocolateMonte Carlo Red SigaraMurattı Rosso SigaraOris Double AppleOris StrawberryOris Vintage Club ChocolateOris Vintage Club VanillaOris Vintage Club CherryOscar Fanpack Chocolate Flavour Sigara ÇikolataOscar Silver Super Slims SigaraRothmans SigaraSobranie Cocktail Renkli SigaraTekel 2000 SigaraTekel 2001 SigaraViceroy SigaraWinston Dark BlueAl Capone Irish CoffeeAl Capone Red PocketsAl Capone SunsetToscanello Rosso Caffe PuroToscanello Rubino PuroToscanello LimoncelloBackwoods Honey Islak PuroBackwoods HoneyBerry Islak PuroPhillies Blunt Chocolate PuroPhillies Titan PuroCaptain Black Cherise PuroCaptain Black Dark Crema PuroCafe CremeMoodsGurkha Puromac baren pipo tütünüamphora pipo tütünüdrum tütünold holborn tütündavidoff magentaharvest cherry superslimharvest cherryharvest coffeemarlboro double fusionvilliger purosigara satın alpuro satın alithal sigaraduty freekalpli sigaradunhill sigaraoris mangoCaptain Black CheriseMarlboro Vista Double Fusion PurpleMarlboro Vista Forest MistMilano Eject Double ClickParliament Night Blueoris watermelonrockets sigaraCaptain Black Pipo TütünüDavidoff Pipo TütünüAmerican Spirit TütünGolden Virginia TütünPueblo TütünVan Nelle Tütünpipers sigarasigarapurosigara satın alpuro satın alkalpli sigaracaptain blackcavallo sigaradavidoff sigaradjarum sigaradunhill sigaraesse sigaraharvest sigarakarelia sigarakeno club sigarakent sigaralucky strikemarlboro sigaramarvel sigaramilano sigaraparliament sigarasenator sigaravogue sigarawinston sigaracamel sigarachapman sigaracorset sigarak ritter sigaramanchester sigaraome sigaraoris sigaraoscar sigarazumerret sigaraal capone sigaraterea sigaraheets sigaraneo sigaranuo sigaraKentsticks Sigarasarma tütünüpipo tütünüyeşil peri alkolamerican spirit tütündrum tütüngeorge karelias tütüngolden virginia tütünmac baren tütünpipers sigaramarsbahis girişmaldives online casinoMaldives CasinoMaldives BetCasino MaldivesCasino MaldivesMaldives CasinoMaldives BetOnline Casino MaldivesKira222maldives casinoMaldives online casinomersin escortsohbet hattısohbet hattısex hattıadana escortsohbet hatlarıcanlı sohbet hattıcanlı sohbet hattıcanlı sohbet hatlarısohbet hatlarısohbet numaralarıadana escortsex hattıcanlı sohbet hattı